โดย นฤทล เกษมสุข

เมื่อปี 2540 ช่วงไล่เลี่ยกับที่กรุงเทพฯมีแนวคิดสร้างหอศิลป์กลางสี่แยกปทุมวัน รัฐวิกตอเรีย ออสเตรเลีย เลือก Lab Architecture Studio ซึ่งชนะประกวดออกแบบ เฟเดอเรชั่น สแควร์ สร้างศูนย์ศิลปะและวัฒนธรรมแห่งใหม่ในเมลเบิร์น บนมุมถนนสวอนสตันตัดกับถนนฟลินเดอร์ส ใช้เวลาขับเคลื่อน 5 ปี ก็สามารถเปิดได้ใน พ.ศ. 2545

แม้ระยะแรกชาวเมืองจะวิจารณ์กันไม่น้อย เรื่องแบบอาคารซึ่งเต็มไปด้วยเหลี่ยมมุมแปลกตา ผนังรูปเรขาคณิตสีสันจัด แต่พอบริหารพื้นที่ให้เกิดประโยชน์ในกิจกรรมเชิงวัฒนธรรมอย่างเต็มที่ จึงเริ่มเกิดการยอมรับมากขึ้นตามลำดับจนชื่อ เฟดสแควร์ ติดปากกลายเป็นแม่เหล็กของเมลเบิร์นดึงความนิยมของคนเมืองและนักท่องเที่ยว

นอกจากสถาปัตยกรรมล้ำหน้า สิ่งสำคัญกว่าคือ การบริหารศูนย์ให้สอดรับวิถีชีวิตคนเมือง ดังที่รู้กันว่าเฉพาะ วันพฤหัสบดีวันเดียวชาวออสเตรเลียต่างพร้อมใจถอดเสื้อสูทผ่อนเครื่องเข้าสู่โหมดการสังสรรค์ ทำให้ทุกเย็นวันนั้นเฟดสแควร์มีกิจกรรมรองรับเต็มที่จนต้องขยายเวลาเปิดหอศิลป์ NGV (National Gallery of Victoria) และศูนย์ ACMI (Australian Centre for the Moving Image) ไปจนถึง 3 ทุ่ม

ขณะที่ร้านอาหาร บาร์ และคาเฟ่ ทั้ง 9 ร้าน มีโปรโมชั่นพิเศษลดและแถมพิเศษให้สังสรรค์เต็มอิ่ม นักท่องเที่ยวที่ต้องการผ่อนคลายแบบสบายสไตล์ออสซี่ขนานแท้มักไม่พลาดร่วมแจม โดยเฉพาะการจิบไวน์คุณภาพ สินค้าขึ้นชื่อของออสเตรเลีย

ถ้าต้องการชมงานศิลปะ NGV ซึ่งมีงานแสดงถาวรศิลปะชิ้นสำคัญของออสเตรเลีย เช่น ศิลปะชนเผ่าอะบอริจิ้น และแบ่งพื้นที่ส่วนหนึ่งทำนิทรรศการหมุนเวียนของศิลปินร่วมสมัยจากทั่วโลก ตลอดวันมีนักท่องเที่ยวและกลุ่มนักเรียนจำนวนมากเยี่ยมเยือนไม่ขาดสาย

ส่วน ACMI เป็นแกลเลอรีโชว์ผลงานกราฟิก จัดแบบอินเตอร์แอ็กทีฟ เชิญผู้ชมเข้าไปมีส่วนร่วม และ Australian Racing Museum & Hall of Fame ศูนย์นิทรรศการถาวรด้านมอเตอร์สปอร์ต ศูนย์การออกแบบแห่งชาติ (National Design Center) เป็นแหล่งรวมความรู้ด้านการออกแบบ เช่นเดียวกับ Art Play เป็นเสมือนห้องเรียน-ห้องเล่นเชิงสร้างสรรค์สำหรับเด็ก

เพราะเงื่อนไขการออกแบบตอนแรกกำหนดโจทย์หิน คือ เฟดสแควร์ ต้องมีพื้นที่กลางแจ้งรองรับได้ 20,000 คน ลานขนาดใหญ่ด้านหน้าจึงกลายเป็น พื้นที่จัดกิจกรรมหลายรูปแบบของคนเมือง ทั้งงานศิลปะแบบจัดวาง (Installation Art) ต้อง การพื้นที่และเข้าถึงผู้คนจำนวนมาก บางครั้งเป็นลานคอนเสิร์ต หรือถ่ายทอดเกมกีฬาต่างๆ และเป็นจุดบริการอินเทอร์เน็ต Wi-Fi กลางแจ้งฟรีที่ใหญ่ที่สุดใน เมลเบิร์น

ตลอด 6 ปีนี้เฟดสแควร์ได้พิสูจน์แล้วว่าการลงทุนมหาศาลไม่ได้มาแค่ตึกเก๋เท่านั้น แต่สร้างชีวิตในเมลเบิร์นเลื่อนไหลต่อเนื่องทุกพื้นที่ เฉกเช่นไทยคงต้องลุ้น หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ที่จะเปิดปีนี้ให้เป็นสถานที่ใช้ประโยชน์เชิงศิลปวัฒนธรรมสมการรอคอยมานานเช่นเดียวกับชาวเมลเบิร์นเฟดสแควร์ หน้า 29