โดย

ที่นี่ไม่มีโรงแรม 5 ดาว ไม่มีภัตตาคารหรูพร้อมบริกรผูกไท การเดินทางเข้าถึงก็ไม่ได้ราบรื่นเหมือนปูพรมรอนักท่องเที่ยว

ชุมชนห้วยขี้เหล็ก มีเพียงบ้านไม้เรียบง่าย 97 หลังคาเรือน แต่ละหลังมีครัวหลังบ้านพร้อมก่อไฟทำอาหารต้อนรับผู้มาเยือนด้วยเมนูพื้นเมืองของชาวเขาเผ่าอาข่า หลังจากต้องนั่งรถกระบะผ่านถนนลูกรังลัดเลาะโค้งภูเขามาร่วม 1 ชั่วโมง กว่าจะพบหมู่บ้านซ่อนเร้นอยู่ ณ พื้นที่หนึ่งของตำบลวาวี จ.เชียงราย

บ้านเรือนขนาดเล็กๆ ตั้งลดหลั่นกันไปตามแนวภูเขา สูงบ้างต่ำบ้างสลับกันไป หากมองเข้าไปยังรั้วแต่ละบ้านจะพบสัตว์เลี้ยงประจำถิ่น คือ หมูตัวสีดำ แม่ไก่และลูก ฝูงวัว และสุนัขเฝ้าบ้าน ประกอบฉากจนชินตา และบางครั้งเหล่าสัตว์ก็พาเหรดออกมาเดินคลุกฝุ่นบนถนนลูกรังนอกบ้านแบบไม่กลัวคน

ครูมอโย มอผ้า หนึ่งในผู้นำชุมชนเล่าว่า เมื่อปี 2508 ชาวอาข่ากลุ่มหนึ่งอพยพย้ายที่อยู่จากริมแม่น้ำขึ้นมาบนดอยสูง เพื่อหนีโรคภัยไข้เจ็บที่มากับสายน้ำ กอปรกับอากาศบนดอยมีความบริสุทธิ์เหมาะสำหรับการตั้งรกรากเป็นที่อยู่ของลูกหลานในอนาคต

สิ่งหนึ่งที่กำเนิดมาพร้อมกับชุมชน คือ บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ แอ่งน้ำขนาดเล็กที่ถูกล้อมรั้วไม้ไผ่ไว้ พร้อมท่อส่งต่อน้ำธรรมชาติจากภูเขาสูง สำหรับคนต่างถิ่นดูอย่างไรก็อาจจะไม่พิเศษ แต่กับชาวอาข่าแล้วบ่อน้ำแห่งนี้เป็นที่ให้กำเนิดชุมชน เพราะบรรพบุรุษของพวกเขาก่อนจะมาตั้งถิ่นฐานจะต้องมีบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์เป็นที่ยึดเหนี่ยวอันดับแรก

คนอายุ 50 ปีของชาวอาข่าเท่ากับ 100 ปี เพราะเขานับอายุทั้งกลางวันและกลางคืน และต้องคนที่มีอายุ 100 ปีเท่านั้นจึงจะสามารถเข้าไปยังบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ เมื่อทุกคนเคารพในกติกา ไม่เหยียบย่ำทั่วไปตามอำเภอใจ ผืนป่ากว่า 400 ไร่และแหล่งน้ำจึงยังคงอยู่แบบ อุดมสมบูรณ์

ถ้านักท่องเที่ยวมีเวลาใช้ชีวิตคลุกคลีกับ ชาวบ้านอาจมีโอกาสได้สัมผัสชีวิตชาวนาแบบดั้งเดิม เพราะชาวห้วยขี้เหล็กปลูกข้าวกันตั้งแต่ฤดูฝน พอถึงช่วงปลายปีเริ่มเห็นผืนนาสีเขียวตระการตา ผลผลิตส่วนใหญ่มีไว้กินกันใน ครัวเรือน เมื่อเหลือมากพอจึงจะนำไปขาย ระหว่างฤดูฝนพวกเขามีความเชื่อว่าจะต้องหยุดพิธีกรรมต่างๆ เช่น แต่งงาน ล่าสัตว์ จนกว่าจะถึงวันไล่ผีหรือที่เรียกว่า คะเย้ เสียก่อน หากคิดในมุมกลับมิควรถูกตีค่าเป็นเพียงความเชื่องมงาย แต่เป็นกุศโลบายไม่ให้ล่าสัตว์ในฤดูวางไข่หรือสืบพันธุ์

สถานที่ศักดิ์สิทธิ์อีกแห่ง คือ ศาลพระภูมิประจำหมู่บ้าน เป็นจุดที่ชาวบ้านมาขอขมาต่อเจ้าที่เจ้าทางก่อนลงหลักปักฐานตั้งแต่ตอนแรก และจะใช้สถานที่แห่งนี้บูชาบรรพบุรุษปีละ 1 ครั้ง เป็น 1 ใน 24 พิธีกรรมประจำปีที่ ชาวห้วยขี้เหล็กต้องการอนุรักษ์ไว้ ท่ามกลางกระแสวัฒนธรรมเมืองที่เริ่มไต่ความสูง ยอดดอยลุกลามไปหาชาวบ้านมากขึ้น จนผู้เฒ่าผู้ใหญ่ เกรงว่าวิถีแบบดั้งเดิมจะสาบสูญ

ปัจจุบันมีครอบครัวชาวห้วยขี้เหล็กกว่า 60 หลังคาเรือนที่ยังอนุรักษ์วิถีชีวิตความเป็นอยู่แบบดั้งเดิม ส่วนบ้านที่พร้อมเปิดเป็นโฮมสเตย์ต้อนรับนักท่องเที่ยวมีประมาณ 11 หลังคาเรือน คนที่มาเยือนอาจไม่มีเคเบิลทีวีบริการ แต่ก็มีความสะดวกสบายจัดให้พอสมควรด้วยไฟฟ้าและระบบน้ำประปาภูเขาเข้าถึง

ด้วยความต้องการให้ การท่องเที่ยว เป็นเพียง เครื่องมืออนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณีดั้งเดิมของชาวบ้าน หมู่บ้านแห่งนี้จึงพร้อมเปิดรับนักท่องเที่ยวได้ครั้งละประมาณ 15 คน มีพิธีกรรมพร้อมจะให้นักท่องเที่ยวเยี่ยมชมมีเพียง 9 พิธีกรรม/ปี และไม่เน้นการ จัดฉาก แสดงโชว์ใดๆ ทั้งสิ้น ถ้าจะชมต้องไปในช่วงที่มีการประกอบพิธีจริงเท่านั้น ติดต่อ 08-6184-3201 (นายสนิท สุขสันต์ภักดี) หรือ ครูวุฒิไกร มอผ้า 08-9955-9872

หน้า 32